گرماتاب چیست؟ راهنمای جامع سیستم گرمایش تابشی، انواع و کاربردها
گرماتاب که با نام های سیستم گرمایش تابشی و هیتر تابشی نیز شناخته می شود، نوعی سیستم گرمایشی است که گرما را به صورت تابش مادون قرمز به محیط منتقل می کند. در این روش، به جای گرم کردن مستقیم هوای فضا، انرژی حرارتی به صورت امواج تابشی به افراد، کف، دیوارها و تجهیزات تابیده می شود و آن ها را گرم می کند. سپس این سطوح گرم شده، هوای اطراف خود را گرم می کنند. عملکرد این سیستم شبیه تابش خورشید است؛ یعنی ابتدا اجسام گرم می شوند و بعد محیط.
چرا از گرماتاب استفاده می کنیم؟
در فضاهای بزرگ مانند سوله های صنعتی، سالن های تولید، مرغداری ها، سالن های ورزشی و انبارها، سیستم های هوای گرم معمولی بازدهی پایین تری دارند؛ زیرا هوای گرم به سمت سقف بالا می رود و در ارتفاع جمع می شود. در نتیجه انرژی زیادی هدر می رود. گرماتاب با تابش مستقیم به سطح کار و افراد، گرما را دقیقا به محل مورد نیاز می رساند و اتلاف انرژی را کاهش می دهد. به همین دلیل در فضاهای با ارتفاع زیاد بسیار کاربردی است.
مزایای گرماتاب نسبت به سایر تجهیزات گرمایشی
- صرفه جویی در مصرف انرژی به دلیل عدم تمرکز گرما در زیر سقف
- گرمایش سریع و احساس گرمای فوری
- عدم نیاز به کانال کشی گسترده
- کاهش گردش هوا و در نتیجه کاهش گرد و غبار
- امکان گرمایش موضعی در یک بخش خاص از سالن
- مناسب برای فضاهای باز یا نیمه باز مانند رستوران های فضای باز
مکانیزم کاری گرماتاب
در مدل گازی، مشعل در ابتدای دستگاه قرار دارد و گاز طبیعی یا گاز مایع را می سوزاند. حرارت ایجاد شده وارد لوله های فلزی می شود. این لوله ها داغ شده و انرژی مادون قرمز ساطع می کنند. یک رفلکتور یا بازتاب دهنده فلزی در بالای لوله قرار دارد که تابش را به سمت پایین هدایت می کند.
در مدل فن تاب، فن و مشعل در یک سمت دستگاه قرار دارند و مکش و تخلیه دود به صورت یکپارچه انجام می شود. این مدل در سالن های صنعتی و مرغداری ها کاربرد زیادی دارد.
در مدل های برقی یا سرامیکی پرتابل، صفحه سرامیکی گرم شده و مستقیما تابش مادون قرمز تولید می کند. این نوع معمولا لوله ای نیست و بیشتر برای فضاهای کوچک یا موقت استفاده می شود.
انواع گرماتاب از نظر سوخت مصرفی
گرماتاب گازی
رایج ترین نوع در ایران است و با گاز شهری یا گاز مایع کار می کند. مناسب سوله ها، مرغداری ها و سالن های بزرگ.
گرماتابهای گازی تابشی معمولا در بازه حدود ۱۰ تا ۶۰ کیلووات یا حتی بیشتر ساخته میشوند.
گرماتاب برقی
با المنت برقی کار می کند. بیشتر در فضاهای کوچک یا مکان هایی که دسترسی به گاز وجود ندارد استفاده می شود.
از نظر توان گرمایشی، گرماتابهای برقی معمولاً در میان انواع سیستمهای تابشی کمترین توان را دارند. توان این گرماتابهای تابشی برقی عموماً از حدود ۱ کیلووات آغاز شده و در بیشترین حالت به حدود ۱۵ کیلووات میرسد.
گرماتاب گازوئیلی:
گرماتاب های گازوئیلی با سوخت گازوئیل کار میکنند و بیشتر در فضاهای بزرگ، صنعتی یا مکانهایی که دسترسی به گاز شهری وجود ندارد مورد استفاده قرار میگیرد.
انواع گرماتاب از نظر نصب و ساختار
گرماتاب سقفی
رایج ترین نوع نصب است. در ارتفاع نصب می شود تا تابش به صورت یکنواخت به پایین هدایت شود.
گرماتاب دیواری
چیزی که در بازار ایران با عنوان گرماتاب دیواری داریم، درواقع همان گرماتاب های سقفی است که در شرایطی که امکان نصب روی سقف وجود ندارد یا محدودیت فضا وجود دارد، روی دیوار نصب می شود. از نظر عملکرد مشابه مدل سقفی است اما زاویه تابش و محدوده تابش آن فرق می کند. با این حال در کاتالوگ های خارجی محصولاتی با عنوان گرماتاب دیواری وجود دارد که البته این مصولات در بازار ایران هنوز به صورت گسترده وارد نشده است.
گرماتاب پرتابل
قابل حمل است و بیشتر در مدل های برقی یا سرامیکی دیده می شود.
گرماتاب تک لوله
دارای یک لوله تابشی است و برای فضاهای کوچکتر مناسب است.
گرماتاب دو لوله
دارای دو لوله است و ظرفیت گرمایی بالاتری دارد.
فن تاب
در این مدل، فن و مشعل در یک سمت دستگاه قرار دارند و سیستم مکش و تخلیه دود یکپارچه است. این نوع در مرغداری ها، سالن های تولید و فضاهای صنعتی کاربرد زیادی دارد.
گرماتاب سرامیکی
گرماتاب های سرامیکی با سوخت گازمایع و گاز شهری کار می کنند و توانشان بین ۱۰ تا ۲۵ کیلو وات است. در واقع این گرماتاب ها در سه اندازه ۱۰ کیلو وات، ۱۸ کیلو وات و ۲۵ کیلو وات موجود هستند.
طول این گرماتاب ها معمولاً بین ۸۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر است.
این گرماتاب ها معمولا پرتابل و کوچک است و گرمای متمرکز ایجاد می کند. در کارگاه های کوچک یا فضاهای باز کاربرد دارد.
در حال حاضر در ایران گرماتاب های سرامیکی
کاربردهای گرماتاب
سوله های صنعتی
کارخانه ها و خطوط تولید
مرغداری ها و دامداری ها
سالن های ورزشی
انبارها
گلخانه ها
فضاهای باز و نیمه باز
تاریخچه گرماتاب در جهان
ایده گرمایش تابشی به دوران باستان باز می گردد. رومیان باستان از سیستم هیپوکاست برای گرم کردن کف ساختمان ها استفاده می کردند که نوعی گرمایش تابشی محسوب می شد. اما گرماتاب های مدرن گازی از اوایل قرن بیستم و با توسعه مشعل های گازسوز و فناوری مادون قرمز در اروپا و آمریکا رایج شدند. در دهه های بعد، با پیشرفت صنایع فلزی و طراحی رفلکتورها، بازده این سیستم ها افزایش یافت.
تاریخچه ورود گرماتاب به ایران
گرماتاب های صنعتی به صورت جدی از حدود دهه ۱۳۷۰ شمسی وارد بازار ایران شدند و به تدریج در سوله ها و مرغداری ها جایگزین بخاری های سنتی و یونیت هیترها شدند. با توسعه صنعت ساختمان و افزایش هزینه انرژی، استفاده از این سیستم ها گسترش بیشتری پیدا کرد.
جمع بندی
گرماتاب یک سیستم گرمایش تابشی مدرن و کارآمد است که با انتقال مستقیم انرژی به سطوح و افراد، مصرف انرژی را کاهش داده و گرمایش سریع و هدفمند ایجاد می کند. این سیستم در انواع گازی، برقی، تک لوله، دو لوله، فن تاب، سقفی، دیواری و پرتابل عرضه می شود و بسته به نوع کاربری مانند سالن صنعتی، مرغداری یا فضای باز انتخاب می شود. در صورت طراحی صحیح، می تواند گرمایی یکنواخت، اقتصادی و مطمئن فراهم کند.